څنګه په هیواد کې د خوښې وړ اقتصادي وده economic growth رامنځته کولای شو؟

لیکوال: لعل ځاځی Lal Zazai

شیر یې په ستاسو

موږ او تاسو پوهیږو چې اوسمهال د افغانستان اقتصادي وده منفي حالت کې قرار لري او باید داسې حالت شتون نه درلودلای. د دې لپاره چې بیکاري کچه کمه کړو، له خپلو طبیعي سرچینو نه مستفید شو، د خلکو او حکومت په عایداتو او د پیرلو قدرت کې زیاتوالی راولو، د ژوند د سطحې معیار مو لوړ وي او عموما کې روان اقتصادي بحران ته د پای ټکی کیږدو، نو اړینه ده چې په یو هیواد کې اقتصادي وده رامنځته شي. دا چې څنګه رامنځته کیږې، د دې مقالې ترپایه به پرې پوه شۍ.

د اقتصادي ودې د رامنځته کولو حللارې:

١- ډیرې طبیعي سرچینې( Natural Resources):

هغه هیوادونه چې ډیرې طبیعي سرچینې لري د اقتصادي ودې د ترلاسه کولو لپاره ترټولو لوړ فرصت لري. افغانستان چې د طبیعي سرچینو له اړخه یو بډای هیواد دی، نو کولای شي د ډیرې ښې اقتصادي ودې څخه برخمن شي. ډیرې طبیعې سرچینې معنا د زیاتو تولیدي عواملو شتوالی، او دا د یو هیواد په پرمختګ کې مهمه ونډه لري. هیره دې نوي چې یواځې بډایه( د طبیعي سرچینو څخه غني) هیوادونه نشي کولای چې پکې اقتصادي وده رامنځته شي; ښه مثال یې جاپان دی چې د طبیعي سرچینو له پلوه فقیر هیواد دی اما اقتصادي وده یې ډیره ښه ده. د طبیعي سرچینو له پلوه په بډایه هیوادونو کې(لکه افغانستان) کې ډیرې عمده ستونزې رامنځته کیږې چې لامل یې همدا د طبیعي سرچینو شتون دی لکه ناامني، جګړې، اداري فساد، د مافیا منځته راتګ او داسې نور. [ تیره اداره کې په لویدیځو ولایتونو کې د جګړې اصلي لامل اوبه وې. معنا د اوبو جګړې د ایران لخوا رامنځته شوې وې او دوی ته مفته اوبه د هلمند د سیند له حوزې ورتللې. موږ کولای شو د کجکي، کمال خان او بخش اباد بندونو په جوړولو سره یادې اوبه په بشپړ ډول مدیریت کړو. د ختیځو ولایتونو کې د ناامنۍ لامل همدا اوبه، چارتراش او کانونه وو چې پاکستان دې ته اجازه نه ورکوله چې په سیمه کې دې امنیت رامنځته شي او د افغانستان حکومت دې د اوبو مدیریت او د کانونو استخراج وکړي. ښه مثال یې د ننګرهار د لعل پورې ولسوالی د نفرایت کان دی چې اکثره برخه یې پاکستان ته قاچاق کیدله او اوس دا دی في ټن په 9210000Af قرارداد د یاسر منصور شرکت سره وشو. همداسې نور مثالونه...] د سیاسي ثبات په قایمولو، امنیت راوستلو، د سالم او روڼ مدیریت په رامنځته کولو، د پرمختللې ټکنالوژی څخه په استفادې، د باظرفیته انساني پانګې پکار اچولو، د پولي پانګې په زیاتولو او له طبیعي سرچینو څخه په سالمه او اغیزناکه توګه ګټه اخیستنو سره کولای شو خپلو طبیعي سرچینو څخه په مسلکي او موثر ډول استفاده وکړو.

٢- د نوښت او خلاقیت رامنځته کول( Innovation & Creativity ):

موږ ضرورت لرو چې د وخت د تقاضا مطابق له پرمختللې تکنالوژۍ څخه استفاده وکړو او د تولید د عواملو( کارګر ځواک، سرمایه، ځمکه) د ترکیب ترټولو موثر حد ترلاسه کولو لپاره اړ یو تر څو د اغیزناکو لارو د موندلو په لټه کې واوسو. د دې لپاره چې زموږ کمپنۍ او شرکتونه له نړیوال رقابت څخه برخمن شي او د دوی توکو او تولیداتو ته هم په داخل او هم په خارج د هیواد کې تقاضا شتون ولري نو اړ یو چې له موثرو لارو او پرمختللې تکنالوژۍ څخه استفاده وکړو. د پرمختتلې تکنالوژۍ استفاده د توکو او خدماتو مصارف کموي او بیا موږ کولای شو په داخلي او نړیوالو مارکیټونو کې د خپلو توکو او خدماتو د خرڅلاو توانايي پیدا کړو. کچیرې موږ زړه تکنالوژي وکاروو نو مصارف به یې ډیر زیات وي او موږ به له داخلي او بهرني رقابت څخه شاته پاتې شو. دا چې د تولیدي شرکتونو شمیر زیات وي نو شرکتونه کولای شي د تولیداتو مختلف نوع تولید کړي ترڅو واریشن د دې باعث وګرځي چې تقاضا کوونکی یوډول توکی یا خدمت راونه نیسي. داخلي مولدین باید خپل تولیدات داسې ډول ترسره کړي چې ټول نړیوال معیارات پکې شتون ولري او د نورو هیوادونو د تولیداتو سره د مقایسې وړ وي ترڅو ښه بهرنۍ مارکیټ خپلو تولیداتو ته ولري. دوی باید هیڅکله یواځې په داخلي مارکیټ اتقاء ونکړي.

٣- باظرفیته بشري قوه( Human Resources):

د دې لپاره چې د تولیداتو او د خدماتو په کچه کې مو زیاتوالی راشي، د مصارفاتو په کچه کې د کمښت سبب وګرځي، له کم وخت څخه زیاته استفاده وکړو، ترټولو لوړ کیفیته او ارزان ترینه تولیداتو او خدمات ولرو او عموما کې له موثریت څخه برخمن واوسو، نو اړینه ده چې مسلکي، تخصصي او ژمن کسان په دندو وګمارل شي ترڅو لدې ټولو برخو مستفید شو. هره اداره یا کمپنی باید خپلو کارکوونکو ته د مسلکي زده کړو زمینه مساعده کړي ترڅو یاده کړنه د اقتصادي ودې په زیاتوالې کې مهم رول ولوبوي.

٤- د بهرنیو او داخلي پانګوالو د پانګونې(Increasing Investment ) زیاتوالی:

بهرنی پانګونې د اقتصادي فعالیتونو او ناخالصو داخلي تولیداتو(GDP) د زیاتوالې سبب ګرځي. بهرني پانګوال چې کله زموږ په هیواد کې پانګونه یا سرمایه ګذاري کوي نو تر ډیره بریده د پولې پانګې د کمښت ستونزه چې رامنځته شوي وي د جبران سبب ګرځي. د دې لپاره چې موږ ښه ګټه ولرو موږ اړ یو ترڅو د بهرنیو او داخلي پانګوالو لپاره مناسب او قانوني چوکاټ رامنځته کړو. کله چې بهرني او داخلي پانګوال زموږ په هیواد کې سرمایه ګذاري کوي نو ورسره د بیکاری کچه په هیواد کې راکمیږې، د خلکو د عاید د لوړالې سبب ګرځي او دولت ته به مالیه ورکوي چې د ملي عوایدو د لوړیدو سبب ګرځي. د ا.ا.ا ته پکار دي چې پدې بخش کې ډیرې هڅې وکړي ترڅو بهرني او داخلي پانګوال تشویق کړي او په افغانستان کې پانګونه وکړي هغه که د کانونو استخراج بخش دی او که نور تولیدي او خدماتي سکټورونه.

٥- سیاسي ثبات او امنیت ( Political and security Stability):

دا ډول فکټورونه چې ورته غیر اقتصادي فکټورونه هم ویل کیږې، د یو هیواد د اقتصاد د پرمختګ لپاره اړین عناصر بلل کیږې. هرڅومره چې موږ له ښه سیاسي ثبات څخه برخمن وو په همغه کچه د پانګې اچونې لپاره د باور او اعتماد کچه لوړیږې. دا د پانګوالی قانون دی چې هغه سیمه چې د ښه امنیت او سیاسي ثبات څخه برخمنه وي، د سرمایه ګذاری کچه پکې لوړه وي. هیره دې نوي چې سرمایه ګذاري د کم وخت لپاره پانګوال نکوي بلکې اوږدمهاله وي. نو د دې ډول پانګوالې لپاره اړینه ده چې موږ پانګوالو ته اوږدمهال امنیتي او سیاست ثبات قایم کړو او د دوی شتمنۍ د خطر ژغورلو تضمین ورکړو. متاسفانه په پرمختیایي او وروسته پاتې هیوادونو کې لکه افغانستان غوندې هیواد(وروسته پاتې) کې د تضمین مسله ډیره نه مطرح کیږې. هرڅومره چې امنیت ښه وي په همغه کچه د پانګونې کچه زیاتیږې، د سرمایه ګذاری لګښت کمیږې او د کاري ځواک ګمارنه کې زیاتوالی راځي. د ښه امنیتي وضعیت شتون، موږ ته د ژوند لوړ معیار په برخه کوي. د پانګې اچونې د کچې زیاتوالی لپاره، د سالمو اسانتیاوو او اغیز ناکو قانوني چوکاټونو رامنځته کول ډیر مهم دي. [ په تیره اداره کې له سرمایه ګذارانو وپوښتۍ چې څومره ډیر مصارفات یې د امنیت په برخې لګول. د پانګوالی لپاره د امنیت نشتون او د اداري فساد شتون دوه عمده خنډونه دي. دا چې اوس تر ډیره بریده یاد خنډونه له منځته تللي دي نو اوس وخت کې د سرمایه ګذارۍ لپاره تر ټولو ښه شرایط برابر دي.]

نور لاملونه هم شته خو دا یې ترټولو اړین دي.

دې موضوع اړوند زما انګلیسي مقاله کې به ډیر ښه توضیحات وي چې ډیر ژر به په ویبسایټ نشر شي.

Kabul-Afghanistan

Dec 24, 2021

Author: #Lal_Zazai

Topic: #Economic_Growth

#اقتصادي_وده

????????????????

شیر یې کړۍ ترڅو ټولو ته دا مسله واضح شي. Share

0 Comment

0 Comment