او د مالیاتي سېسټم ښه والې لپاره 10 وړاندېزونه

Lal Zazai

په جمهوریت دوره کې دا فیصدي په کوچنیو تصدیو 1,5% وه اما اوس د ا.ا.ا د مالیې وزارت لخوا نیم فیصد( 0.5%) ته راښکته شوه.

دا چاره یې د ستایلو وړ اما د یو لوی موثریت ښکارندویي نکوي. د تېر په پرتله به ځکه ښه وي چې مخکې موږ تقرېبا له 40000 زیات کوچنۍ او لویې تصدیانې په قانوني ډول راجستر کړې وې او څه غیر راجستر وې اما د فساد له وجې به دوی مالیه نه ورکوله او ډېرو کمو به مالیه ورکوله. مثلا که په یوه متوسطه تصدۍ 5% مالیه به وضعه کېدله، د هغې 1% به یې رشوت ورکړ او له ټولې مالیې نه ورکولو به برخمن شو.

==========================

د مالیاتي سېسټم ښه والې لپاره 10 وړاندېزونه

راځم حللارو ته

١- ا.ا.ا د ذکات او عشر لپاره اداره جوړه کړې ده. دا اداره موثریت ځکه نلري چې د ذکات برخه یې د خلکو اقتصادي بحران، فقر او لوږې ځپلې او هم اجباري خاصیت نلري او د خلکو د رضا پر بناء ورکول کېږي او د عشر برخه یې د کم مقدار په اساس موثریت کم لري. یا داسې هم ویلای شم چې خلک غریب دي او نشي کولای چې عشر، ذکات او مالیه په یووار ورکړي. خلاصه باید ډېره توجه په مالیاتو وشي ځکه قانوني او اجباري شکل لري. زه وایم ښه به وي چې د مالیاتي چارو د ادارې پنوم یوه خپلواکه، باصلاحیته، ښه پالیسي جوړونکې او متخصصه اداره جوړه شي چې دا کار موثریت ډېر لري.

٢- د خلکو ذهنیت جوړونه دې وشي څو په خپله خوښه مالیات دولت ته ورکړي. دولت دې هم لوړ مالیات نه ټاکي چې دا بیا له مالیاتو نه د تېښتې او د پانګوالۍ د کموالې سبب ګرځي. د پرمختللو هېواودونو د عوایدو اصلي مرجعه همدا مالیات دي.

٣- د مالیاتو د جمع اورۍ غوره او موثره لاره دې انتخاب شي چې ښه نتایج ولري.

٤- د مالیاتو راټولنې پروسه او مصرف ځایونه دې شفاف او ښکاره وي څو خلک هم پوه شي چې پیسې بېځایه ندی مصرف شوي.(جمهوریت کې به حتی پارلمان کې چېغې وهل کېدلې چې د کرېډیټونو 5% پیسې چېرته ځي.)

وزیر د مالې وویل چې هره ورځ تر 8 ملیون ډالرو فساد ترسره کېږي.

٥- اقتصادي، سیاسي، محیطي، تکنالوژیکي، جوړښتیز، او سازماني چاپېریال دې اماده شي. بحث اوږدمهال اما نتېجې یې بنسټیزې دي.

٦- دولت د مالیاتو په مقابل کې باید خلکو ته د قناعت وړ خدمتونه هم ترسره کړي. په نړۍ کې هېڅ داسې دولت نشته چې مالیې پرته د خدمتونو له ترسره کولو اخلي.

٧- د لویو، متوسطو او کوچنیو تصدیو لپاره دې د قناعت وړ د مالیې نرخنامه وټاکل شي چې باید ډېره مسلکي وي او یو طرفه بڼه ونلري.

٨- د افغانستان د ټولو مالیاتي ادارو ترمنځ باید هماهنګي وجود ولري. پرته له هماهنګي اداري ستونزې زیاتېدلای شي.

٩- هڅه دې وشي چې په عصري وسایلو او سېسټمونو سمبال طریقو څخه استقاده وشي. د اسېکوډا مثال یې درکوم اما اوس هم ځېنو ځایونو کې فزیکي پیسې اخېستل کېږي چې دا چاره له خطره ډکه او شفافیت او موثریت تر سوال لاندې راولي.

١٠- مسلکي او ژمن کسان دې په هره برخه کې وګومارل شي. زموږ یو ملګری د ( ) ګمرک ریس یې وټاکلو اما دا چې صادق و، ورته وویل شول چې یا به فساد راسره کوې او یا به له دندې لرې کېږي، همغه و چې له دندې لرې شو(جمهوریت). اوسني کسان ژمن اما په سېستم او استفادې نه پوهیږي چې دا بیا له تېر هم بده پایله لري.

دا و د بحث اړوند مسایل

لېکوال: Lal Zazai لعل ځاځی

اپریل ٧ کال ٢٠٢٢/ حمل(وری) ١٨ کال ١٤٠١

پنجشنبه

وخت ٦:٠٢ p.m

کابل-افغانستان

0 Comment

0 Comment