د نړېوالتوب ګټې او تاوانونه کوم دي؟

د ا.ا.ا فکر د دې مهمې مسلې اړوند به څنګه وي؟

ایا ضرورت شته چې نړېوال شو او که نه ضرورت نشته؟

د لېکنې په پای کې به تاسو په بشپړ ډول دې مسلې لپاره د پرېکړې نظر او انتخاب توانایي ولرﺉ.

مفصل بحث ترڅنګ مو د نړېوالتوب د ٣٠ ګټو او ٣٠ تاوانونو باندې هم بحث کړی دی.

لېکنه: لعل ځاځی Lal Zazai

---------------------

نړېوالتوب څه ته وایي؟

١- ملتونه د ژوند په ټولو برخو کې په یو او بل د وابسته ګۍ لورې ته ځي.

٢- هېوادونه نړۍ ته تمایل پیدا کوي او معمولي نړېوالې ځانګړنې قبلوي.

٣- د نړۍ خلک یو واحد کېږې او په ګډو ځانګړنو موافقه کوي.

٤- په سیاست، اقتصاد، زده کړو او ډېموکراسۍ کې په ګډو سیاستونو تفاهم کوي.

٥- خلک له نړېوال فرهنګ او کلتور سره بلدتیا پیدا کوي او بعضې وخت ترې استفاده کوي.

نور جزیات یې په ګټو او تاوانونو کې وایم.

----------------------

د نړېوالتوب (Globalization) ګټې

١- له تکنالوژي څخه استفاده کول

کچېرې موږ او تاسو خپلو فابرېکو او شرکتونو ته وګورو، نو دا به راته پورته جوته شي چې ماشینري مو د نورو هېوادونو ده. دا پدې معنا چې همدې نړېوالتوب موږ له دغه نعمت څخه برخمن کړي یو. تکنالوژي نوي اختراعات کوي، نوي کشفونو ته زمېنه مساعده کوي، او له نوو نوښتونو مو برخمن کوي. تکنالوژۍ مخ پر ودې هېوادنه پرمختللي کړي دي، په صنعت کې یې پرمختګ رامنځته کړی، د صنعت په ډګر مې یې موثریت رامنځته کړی، په کارونو کې یې اسانتیا رامنځته کړې او د ګټې کچه کې یې یو بېساری بدلون رامنځته کړی دی. [[څه کول پکار دي؟؟

د ماشینرۍ د ترلاسه کولو لپاره دا چې موږ زیاتې طبیعي منابع لرو، باید له نورو هېوادونو سره تعامل ولرو لکه چین، اېران... .]]

٢- نړېوالې پانګونې زیاتېدل

نن سبا داسې وخت راغلی چې اکثره لوی او واړه شرکتونه فقط پدې اکتفاء نکوي چې یوازې هېواد دننه دې خدامات ترسره کړي او یا تولېدات وکړي، بلکې په نورو هېوادونو کې هم پراخ حضور لري. دا چاره د دې باعث ګرځېدلې چې په هېواد کې اقتصادي وده رامنځته شي او د بېکارۍ په کچه کې کموالی راشي. متاسفانه دا چې په تېر کې زمېنه نوه مساعده، تر ٨٠ ملیارد ډالر پانګونه له هېواده بهر شوه.[[څه کول پکار دي؟؟

اړ یو او دا زموږ په ګټه ده چې نړېوال پانګوال تشویق کړو څو په افغانستان کې پانګونه وکړي. پدې برخه کې که د هر هېواد پانګوال علاقمند وي، باید له تاوده هرکلي سره مخ شي او په بشپړ ډول هر اړخیز اطمینان ورکړل شي. دا چاره موږ ته لسګونه ګټې راپه برخه کوي او د پانګوالو د تشویق لپاره ټول هغه موارد او شرایط چې ضرور ګڼل کېږې باید رامنځته شي.]]

٣-بېکاري له منځه وړل او د کاري فرصتونو رامنځته کول

کله چې نړېوال پانګوال راځي او په افغانستان کې پانګونه کوي، نو زموږ زرګونه هېوادوال په کار بوخت کېږې. زموږ اوسنۍ د بېکارۍ نرخ بدبختانه تر ٦٠% ده. کچېرې پانګوال راشي او دلته پانګونه وکړي لسهاوو زره کاري فرصتونه رامنځته کېږې. [[د کاري فرصتونو رامنځته کول هر هېواد غواړي.]]

نور یې په جذیاتو نه وایم، اما هر یو همداسې په ځان کې خبرې درلودلای شي.

٤- داخلي ناخالصو تولېداتو زیاتېدل او یا په بل عبارت د اقتصادي ودې لوړوالی

٥- د صادراتو زیاتېدل

٦- د وارداتو کمېدل

٧- د پانګې د بهر لېږد مخنوۍ

٨- د هېواد شتمن کېدل

٩- د ژوند د سطحې لوړېدل

١٠- روغتیایي او زده کړه ییزو خدماتو ته اسانه لاسرسۍ

١١- د افغانیو ارزښت لوړېدل

١٢- د دې لپاره چې په موثر ډول تولېدات وکړو د نورو هېوادونو خام مواد او طبیعي منابع استفاده کولای شو او همداسې برعکس.[[چېن پدې بخش کې ډېر علاقمند دی ځکه هغه یو صنعتي هېواد دی.]]

١٣- مصرف کوونکې به مختلفو تولېداتو ته لاس رسۍ پیدا کړي او د خوښې وړ به پکې انتخابوي.[[ نړېوالو مارکېټونو کې زموږ جلغوزي، زغفران... ډېر خوښېږې.]]

١٤- مصرف کوونکې به تر ټولو ټیټ قېمته توکو ته لاسرسۍ پیدا کړي. معنا دا چې د قېمتونو ټېټوالې ته زمېنه مساعدوي. [[ځېنې وارداتي توکې له داخلي توکو ارزان بیه دي.]]

١٥- فابرېکې او نور مولدین به تر ټولو ټیټ قېمته خامو موادو ته لاس رسۍ پیدا کړي. [[چېن د نورو هېوادونو د خامو موادو تږی]]

١٦- فابرېکې، شرکتونه او نور سوداګر به پراخ بازار ته لاس رسۍ پیدا کړي او د توکو د خرڅلاو د چانس ترڅنګ به یې په ښه قېمت هم وپلوري.[[زموږ جلغوزي چین ته]]

١٧- کاروبارونه او پانګوال زیات فرصتونه ترلاسه کوي ترڅو پانګونه وکړي.

١٨- بزګران به د خوښې وړ توکې تولیدوي کوم چې د دوی په خاوره کې ښه حاصل ورکوي.

١٩- ټوله نړۍ یو موټی کوي. [[ د ځمکې تودېدو مخنوۍ ګډې هڅې]]

٢٠- نړېوالتوب دېته زمېنه مساعدوي چې پرته له ګمرکي تعرفو او مالیو خپل محصولات نورو بازارونو ته وړاندې کړو.

٢١- د عوایدو لاسته راوړلو سرچېنې به زیاتې شي.

٢٢- د بازار موندنې مصارف مو کمېږې.

٢٣- د ملتونو ترمنځ وړیا سوداګري زیاتېږې.

٢٤- نړېوالې همکارۍ زیاتېږې.

٢٥- د اړېکو په جریان کې زیاتوالی راځي.

٢٦- یو او بل ته او په هرځای کې معلومات ورکولای شو.

٢٧- د توکو د لېږد او د خدماتو د ترسره کولو ټرانزیټي اسانتیا رامنځته کېږې.

٢٨- فرهنګي خنډونه کمېږې.

٢٩- ښه مهارتونه او متخصشین مو هېواد ته دننه کېدلای شي.

٣٠- په ټیټ قېمت کارګره قوه پیدا کولای شو.[[ امرېکا معمولا د نورو هېوادونو کاري ځواک څخه استفاده کوي.]]

================================================================

د نړېوالتوب (Globalization) تاوانونه

١- مستقیم حمله په کوچنیو صنعتونو (له رقابت یې غورځوي). لوی ماهیان د کوچنیو ماهیانو خوړلو لیسنس به لري. کوچني کاروبارونه به له رقابت څخه پاتې شي او سقوط به وکړي.

٢- داخلي مولدین به زړه نازړه رقابت کوي.

٣- بشپړ انحصار ته زمېنه مساعدوي او هغه شرکتونه او کمپنۍ به زیات حاکمیت لري چې ښه مجهز وي، او پدې پوهېږې چې څنګه او په کمو مصارفو تولېدات ترسره کړي.

٤- د مشتریانو ضرورتونه به مختلف وي او مجبور یو د دوی د خوښې توکی بازار ته ورسوو.

٥- هغه تولېدات چې موږ یې غواړو بهر ته ولېږدوو، ممکن د یو هېواد مصرف کوونکو خوښ نشي او د بل خوښ شي. او یا په بل عبارت زموږ توکو ته به عکس العملونه مختلف وي.

٦- د ځېنو هېوادونو خلک به ساده توکې خوښوي لکه جاپان او د ځېنو به عصري توکې خوښوي لکه امرېکا.

٧- زموږ د تولید کوونکو کمپنیو پالیسۍ به مختلفې وي نسبت د نورو هېوادونو د پالیسیو څخه کوم چې خنډ بلل کېږې. یا په بل عبارت هغه توکې چې موږ یې تولیدوو ممکن په نورو هېوادونو کې د استعمال ځان ونلري او یا ورته اجازه شتون ونلري. دیني، فرهنګي او سلیقه یي مسایل یې لاملونه بللای شو.

٨- په ځېنو هېوادونو کې ممکن زېربنایي پروژو ته ضرورت وي او په ځینو کې ممکن روبنایي ته وي چې د اړوند شرکت کاري ټیم مسلک ته خنډ رامنځته کولای شي.

٩- د هېوادونو ترمنځ به د مریضیو انتقال صورت نیسي چې ښه مثال یې د کرونا ویروس ده.

١٠- د خپل فرهنګ ساتل به له ننګونو سره مخ وي. مجبور یو ځېنې وخت نړېوال فرهنګونه او قوانین ومنو.

١١- د یو فرد یا یو هېواد حاکمیت سټراټیژي به له ننګونو سره مخ شي. د نړېوالې سوداګرۍ سازمان WTO سازمان یې ښه مثال ده چې په ټولو خپل قواعد او مقررات تطبیقوي.

١٢- مخ پر ودې هېوادونو کې داخلي جګړې ته زمېنه مساعدوي او د مخ پر مخ هېوادونو ترمنځ به ښکاره جګړه ترسره کېږې ځکه دوی د مختلفو سرچېنو/منابعو لپاره رقابت کوي.

١٣- محیط یوالی به متضرره کوي. هغه هېوادونه چې پرمختللي دي زیاتې فابرېکې به لري چې پدې سره هوا ککړه کوي او مخ پر ودې یا وروسته پاتې هېوادونه ترې متضضر کېږې.

١٤- پرمختللي هېوادونه به د غریبو او یا مخ پر ودو هېوادونو ارزان بیه کاري ځواک څخه سوی استفاده کوي او په ټیټ نرخ به یې استخداموي.

١٥- کچېرې یو هېواد له اقتصادي بحران سره مخ کېږې نو نور هېوادونه به هم ترې منفي ډول اغېزمن کېږې.

١٦- پرمختللي هېوادونه به له نورو مخ پر ودې یا وروسته پاتې هېوادونو خام مواد په ارزانه بیه اخلي او وروسته یې چې کله تولېدات ترسره کړل بېرته په همدغه هېوادونو یې په لوړ قېمت پلوري.

١٧- د تکنالوژۍ په پرمختګ سره به ماشین د خلکو ځای ونیسي او دوی به بېکاره شي.

١٨- د ګټلو او بایللو سیالۍ ته زمېنه مساعدوي. پدې معنا چې له نړېوالتوب پرمختللي هېوادونه ترټولو زیاته ګټه ترلاسه کوي او برعکس مخ پر ودې او وروسته پاتې هېوادونه نوره هم کمه ګټه ترلاسه کوي. خلاصه د غریبو او مالدارو ترمنځ فاصله د کمېدو پرځای زیاتوالی مومي.

١٩- په ټولیز امنیت او هوساینې منفي اغېزه لري.

٢٠- لوی شرکتونه او پانګوال به خپلې پالېسۍ په نورو قبلوي.

٢١- د اناث طبقه به نسبتا ډېر درد ویني خصوصا غرېبې ښځې.

٢٢- د هېوادونو ترمنځ به تګ او راتګ زیات شي او هغه خلک چې له غریبو هېوادونو شتمنو هېوادونو ته ځي، دوی به په کم مزد او معاش راضي کېږې اما په هغه هېواد کې د بېکارۍ زیاتېدو سبب ګرځي.

٢٣- د مهاجرتونو د زیاتېدو سبب ګرځي چې کوربه هېواد ته ستونزې پیدا کولای شي.

٢٤- د انساني قوې تېښتې ته زمېنه مساعده کېږې چې پکې ډېر شمیر متخصص کسان به هم وجود ولري چې دا د یوې لویې سرمایې/پانګې له لاسه ورکول دي.

٢٥- د قوي هېوادونو لاسوهنې به په غریبو هېوادونو کې زیاتې شي.

٢٦- غریب هېوادونه د وابسته ګۍ لور ته ځي.

٢٧- د غرېبو هېوادونو طبیعي منابع به چور کېږې د قانوني استخراج تر عنوان لاندې.

٢٨- له غرېبو هېوادونو څخه به تل سیاسي او ناوړه ګټه پورته کېږې.

٢٩- غریب هېوادونه به د بالمثل حرکت څخه وغورځول شي.

٣٠- د مخ په ور ودې یا غرېبو هېوادونو داخلي تولیدات به له سقوط سره مخ شي ځکه د پرمختللو هېواودونو غوندې مجهز ندي او نشي کولای په کم مصرف زیات او ښه کیفیته تولېدات ترسره کړي.

===========================

نوټ: ټولو ګټو او تاوانونو ته په کتو باید داسې پالیسي او سیاست انتخاب شي چې حد اعظمي ګټې ترلاسه شي. مهم دا چې تقرېبا ټول هېوادونه نړېوال شوي نو موږ هم مجبور یو چې له دې سفره ګوښه ځان احساس نکړو کنه تاوان وېنو او د اعظمي ګټو په پام کې نېولو سره باید مخکې لاړ شو.

چمتو یم چې د هېواد لپاره مې پر یاده پالیسۍ کار وکړم که ورځنې استفاده وشي. ممکن تر ٥٠٠ صفحو کتاب پرې ولیکلای شي پدې پالېسۍ.

لېکوال: لعل ځاځی Lal Zazai

فبروری ٢٠ کال ٢٠٢٢/ حود(کب) ١ کال ١٤٠٠

یکشنبه

وخت ١٢:٥١ p.m

کابل-افغانستان

0 Comment

0 Comment