Lal Zazai

د کاسا زر پروژه چې د برېښنا او انرژۍ یوه لویه پروژه بلل کېږي د قرغزستان او تاجکستان اضافي ٣٠٠ مېګاواټه برېښنا به افغانستان او ١٠٠٠ مېګاواټه به پاکستان ته ورکول کېږي.

د یادې پروژې ټولیز لګښت ١,١٧ ملیارده ډالر اټکل شوی دی چې نړېوال بانک، امرېکا، انګلستان، د اروپا د پانګونې بانک او اسلامي پرمختیایي بانک یې د ورکړې ژمنه کړې ده. د دې پروژې لګښت په څلور هېوادونه وېشل کېږي او د افغانستان برخه چې څه د پاسه ٤٠٠ ملیون ډالره کېږي ډیره برخه یې نړېوال بانک ورکوي. د نورو هېوادونه نېمایي برخه هم نړېوال بانک تمویلوي.

لدې پروژې څخه به په افغانستان کې شاوخوا ٦٠٠ سېمو ته برېښنا ورکول شي او افغانستان به په کلني ډول ٤٥ ملیون ډالره د ټرانزیټ حق ترلاسه کوي.

یاده پروژه د قرغستان په شمال کې د تکاء له سېمې څخه پیلېږي او د شېرخان بندر له لارې د افغانستان شمال ته ننوځي او د کندوز-بغلان-پنجشېر-کاپېسا-کابل-لغمان-ننګرهار له طرېقه چې ٣٥ ولسوالۍ په بر کې نیسي د خیبرپښتونخوا مرکز پېښور ته رسېږي. ټولیز اوږدوالی یې ١٢٥٠ کېلومټره اټکل شوی او ٥٦٢ کېلومټره به یاده لېکه په افغانستان کې غځول کېږي. د یادې پروژې په اوږدو کې به ١٥٢٠٠٠ کورنۍ په مثبته توګه ترې اغېزمنې شي.

یاده پروژه په ٣ پړاوونو کې بشپړه کېږي.

- لومړی پړاو یې د سروې بشپړېدل دي چې د لین لاره او ډېزاین یې نهایي شي. یاده مرحله شپږ میاشتې په بر کې نیسي.

- دوهمه مرحله د جوړښت او کنورټر سټېشن دی چې ٣ کاله وخت نیسي.

- دریمه مرحله عملیاتي مرحله ده چې د لین ساتنه هم پکې راځي او تر ١٥ کلونو وخت په بر کې نیسي.

نوټ: دا مسایل ١٣٩٥ کې وو اوس یې کارونه متکې تللي دي.

کله چې د یادې پروژې د پرانېستلو مراسم وو په ١٣٩٥ کال کې، نو پکې وویل شول چې د یادې پروژې چارې به زر بشپړې شي اما د امنیتي او نورو ستونزو له کبله تراوسه یې چارې نابشپړې پاتې دي. د یادې پروژې اړوند بحثونه هغه مهال پیل شول چې کله یادو ٢ هېوادونو غوښتل له اړتیا زیاته برېښنا په افغانستان او پاکستان خرڅه کړي. هېره دې نوي چې د دې برېښنا معمولي لېږد به په دوبې کې ترسره کېږي ځکه په دغه موسم کې یاد هېوادونه له اړتیا زیاته برېښنا تولیدوي.

په ٢٠١٧ کال جولای میاشت کې د افغانستان برېښنا شرکت پاکستان ته د دې برېښنا د لېږدولو لپاره له دوو خصوصي شرکتونو سره تړون لاسلیک کړ.

د یادې پرژې د چارو اړوند ځېنې راپورونه:

- ٢٠١٨ کال مارچ میاشت کې وویل شول چې د یادې پروژې ٣٠% چارې بشپړې شوي او په کندوز ولایت کې له تکمیل وروسته په بغلان کې پیل شوي او چارې یې په چټکۍ روانې دي.

- په افغانستان کې به یې رغنېزي چارې په ٢٠١٨ کې پیل شي.

- کال ٢٠٢١ مارچ میاشت کې هم وویل شول چې په کندز ولایت کې د یادې پروژې چارې چټکۍ سره روانې دي.

- تېر ٢٠٢١ کال جون میاشت کې قزاقستان وویل چې د افغانستان وضعیت د کاسا زر په پروژې اغېزه نلري او چارې به یې تر ٢٠٢٤ پورې بشپړې شي.

- تاجکستان تېر ٢٠٢١ کال فبرورۍ میاشت کې وویل چې زموږ د برخې کارونه %٧٠ تکمیل شوي او د ٢٠٢٢ کال تر لومړیو به د برېښنا د لېږد بهیر پیل شي. دا یې هم وویل چې تر دې دمه پدې پروژې ١١٥ ملیونه ډالر لګښت راغلی دی.

له پورته راپورونو معلومېږي چې د یادې پروژې چارې د مختلفو دلایلو له امله ډېر ځلې ټکنۍ شوي دي. په افغانستان کې یې د امنیتي ستونزو او د ادارې د بدلېدلو له امله چارې ځنډول شوي. لکه څرنګه د نړېوال بانک استازو وویل چې یاده پروژه به له ننګونو ډکه وي او باید یاد هېوادونه په ګډه کار وکړي.

ولسمسر غني په ١٣٩٨ کال سلواغه میاشت کې سروبي ولسوالۍ ته لاړ او د کاسازر پروژې بنسټ ډبره یې کېښوده.

د افغانستان په حکومت بار بار ځلې پدې نېوکه کېږي چې دوی په کورنیو اوبو پانګونه نکوي او د برېښنا د جوړولو پرځای یې بهر ته مخه کړې ده. تېر ولسمشر ډاکټر محمد اشرف غني ٢٠١٧ جولای کې وویل چې له بهره د برېښنا واردول پدې معنا نده چې کورنۍ هڅې موږ نکوو. تېرو کلونو کې موږ او تاسو د هرات د سلما بند پرانېستلو، د کجکي برېښنا تولید ډېرولو، او په کابل کې د شاه توت او شاه عروس بندونو باندې کار کولو شاهدان و.

افغان لورې یو ځل وویل چې د کاسازر پروژې د استفادې لپاره باید عادي برېښنا ته د قوي برېښنا د بدلولو لپاره سټېشن جوړ کړي خو دا کار ډېر لګښت غواړي او پرځای یې افغانستان تصمیم نیولی چې د اوبو پر برېښنا پر تولید پانګونه وکړي. زما په اند دا چې نړېوال بانک هم له نېمایي زیاتې برخې د تمویل ژمنه کړې او کلني ډول تر ٤٥ ملیون ډالرو د ټرانزیټ حق یا حق العبور ترلاسه کوو، نو ښه ده چې تطبیق شي. یاد سټېشن به په پلخمري ښار کې ورغول شي. ګټې یې پورته ذکر شوي. نوټ: دا خبره یې ١٣٩٥ کې کړې وه.

د یادې پروژې ګټې

١- په اوږد مهال کې د افغانستان لپاره حیاتي ارزښت لري.

٢- د یادو څلورو هېوادونو د اقتصادي اړېکو په پراختیا کې اغېزمن رول لوبولی شي او نورو پروژو ته زمېنه مساعدوي.

٣- یاد غړي هېوادونه به له یو لړ اقتصادي، ټولنیزو او محیطي ګټو څخه برخمن شي.

٣- د پاکستان او افغانستان لپاره به د انرژۍ د کمښت ستونزه کمه شي.

٤- کاري فرصتونه به رامنځته شي او خلک به په کار بوخت شي.

٥- د سوداګرۍ د ودې لپاره مرسته کولای شي.

٦- د خلکو ترمنځ دوستي پراخوي.

٧- د یادو هېواودونو لپاره به د پراخو اقتصادي او تاریخي همکاریو پیل وي.

٨- د یادې پروژې اقتصادي بریاوې به د سېمې د سولې او امنیت سره مرسته وکړي.

٩- د سېمې او هېوادونو په ګټه به تمامه شي.

١٠- د پروژې په اوږدو کې به ١٥٢٠٠٠ کورنۍ په مثبته توګه ترې اغېزمنې شي.

١١- افغانستان په کلني ډول ٤٥ ملیون ډالره حق العبور ترلاسه کوي. داچې له کاسا زر پروژې څخه په کلني آنډول له ۴۵ څخه تر ۵۰ میلیونه ډالرو پورې ګټه تر لاسه کوي که چیرې د بریښنا لیږد له ۶ میاشتو زیات شي کولای شي دا کلنۍ د لیږد حق تر ۱۰۰ میلیونو ډالرو پورې ورسیږي

١٢- افغانستان به ٣٠٠ مېګا واټه او پاکستان به ١٠٠٠ مېګاواټه برېښنا ترلاسه کوي.

١٣- د فابرېکو د برېښنا د نشتون اندېښنه به کمه شي او خپل تولېدات به زیات کړي چې ورسره به زیاته کارګره قوه په کار بوخته شي.

١٤- په افغانستان کې به ٦٠٠ سېمو ته برېښنا ورکول شي.

١٥- په سېمه او نړۍ کې به د افغانستان حیثیت او اعتبار زیات کړي.

١٦- د غربت په له منځه وړلو کې به همکاري وکړي.

١٧- کورنیو ته به د همدې پروژې پرمټ د ټولنې د ملاتړ د پروګرام ترنامه لاندې، د (۴۰) څلویښت میلیونه ډالرو په ارزښت ټولګټې پروژې د کلیو او پراختیا وزارت له لوري د خلکو له غوښتنې سره سم پلې شي، ترڅو هغه سیمې او کورنۍ چې د دې پروژې له پلي کیدو څخه متاثره کیږي ورڅخه ګټه واخلي.

١٨- د دې پروګرام په چوکاټ کې په پام کې ده چې پلونه، پلچکونه، لارې، د اوبو واړه بندونه، استنادي دیوالونه او د بریښنا وړې پروژې په سیمه کې پلې شي.

١٩- په یادو پروژه کې به تر ډیره بریده هڅه وشي ترڅو هغو کلیو او بانډو ته چې دا پروژه ځینې تیریږې ۵۰٪ سلنه د بریښنا د تولید وړې پروژې پلې شي ، د پروژې تر پوښښ لاندې ۷۰٪ سلنه کورنۍ به د ټولینزو اقتصادي پروژو څخه برخمنې شي.

٢٠- صادرونکي هېوادونه به لدې طرېقه عواید ترلاسه کوي.

لعل ځاځی Lal Zazai

مارچ ٦ کال ٢٠٢٢/ دلو(کب) ١٥ کال ١٤٠٠

یکشنبه

وخت ٢:١٣ p.m

کابل-افغانستان

0 Comment

0 Comment