دا معلومه خبره ده چې چې د افغانستان اقتصادي وضعیت پدې وروستیو کې د فقر، بیکاری، جنګ، ناامني، د عایداتو کموالی او د صادراتو او وارداتو د کموالی له امله زیات ځپل شوی دی.

یو شمیر هغه جدي ستونزې او مشکلات چې په تیره اداره کې ورسره افغان پانګوال مخامخ وو او د دوی د سرمایه ګذاری مخه یې ډب کړې وه. د بیلګې په توګه: د تولیداتو او محصولاتو لپاره د مارکیټ نشتون، غلا، اختطاف، د بریښنا د قیمت لوړوالی، بې مفهومه مختلف ډوله مالیات، د مناسب ځای او ځمکې نشتوالی، د دولت حمایت نشتون، د سبسایډي نشتوالی، او دا چې حکومت تر ډیره بریده په فساد کې ښکیل وو، نو حکومت حاضر نه وو چې په بهرنیو توکو تعرفه لوړه کړي او له داخلي تولیداتو حمایت وکړي او زموږ هیوادوال خپل کورنی توکی په ارځانه بیه راونیسي.

په اوسنی ادارې ( ا.ا.ا) او شرایطو کې د پانګوالو لپاره ترډیره بریده بشپړ امنیت او مصونیت شتون لري. د اختطاف، فساد، رشوت او غلا خطر هم تقریبا له منځه تللی دی او د اداري فساد د نشتون له امله د کورنیو تولیداتو سره متضاد برخورد هم صورت نه نیسي د دې لپاره چې بهرنیو تولیداتو ته حکومت ترجیح ورکوي. برعکس اوسنی اداره د خپلو کورنیو تولیداتو د مصرف لپاره ډیره علاقمندي ښایي.

دا چې افغانستان یو غني او بډای هیواد دی او ترډیره بریده پکې خام مواد په زیاته کچه موندل کیږې اما بدبختانه د کورنیو فابریکو د نه فعالیت له امله او یا د دوی نشتون له امله زموږ خام مواد بهرنیو هیوادونو ته په ډیره ټیټه بیه قاچاق کیږې او بهرنی فابریکې یې پرې فعالې ساتلي دي او داخلي فابریکې په اوسنیو شرایطو کې د فلج تر حده رسیدلي دي.

په تیره اداره کې هم د افغانستان وچه او تازه میوه، لاسي صنایع، د حیواناتو پوسټ او نور داخلي تولیدات او محصولات د پاکستان له هیواده د پاکتساني تولیداتو پنوم نورو هیوادونو ته پاکستان صادرودل او یا افغاني سوداګرو د ایران هیواد څخه بې کیفیته توکې افغانستان ته واردول او دا چې د افغاني تولیداتو به کیفیت لوړ وو نو د افغاني تولیداتو پنوم به یې بهرنیو هیوادنو ته صادرول چې متاسفانه یاده ستونزه اوس هم شتون لري او دا په خپله په بهرنیو ملکونو کې یاده کړنه د افغاني تولیداتو د ارزښت د کموالي سبب ګرځیدله.

افغان پانګوالو ته پکار دی چې د حکومت په مرستې او همغږی سره د وارداتو او صادارتو شرکتونه تاسیس کړي چې ترډیره بریده به یوشمیر ستونزې حل شي او افغانانو ته به د اشتغال زمینه مساعده شي. بله دا چې یاده مثبته کړنه د دې باعث هم ګرځیدلی شي ترڅو کورني تولیدات او محصولات د افغانانو پنوم نورو ملکونو ته صادر شي او دا دې باعث ګرځي چې د افغاني تولیداتو ارزښت ثابت وساتل شي.

په تیره اداره کې د ازاد بازار د نوم څخه په استفادې سره، ښاروالیو دا صلاحیت نه درلود چې د توکو لپاره په بازارونو کې نرخ وټاکي. دا چې په اوسنی اداره (ا.ا.ا) کې د تیر حکومت قانون نافذ ندی، حکومت کولای شي چې د سواداګری وزارت، مالیې وزارت، د افغانستان بانک، ښاروالی او د سوداګری خونې په مشترکه همکاری او همغږی سره، د ډالر قیمت په نظر کې نیولو سره او همدارنګه په ګمرکونو کې د لومړنیو توکو او د سون د موادو د محصول او مالیې تناسب په پام کې نیولو سره، یو مناسبه او معقوله نرخ پاڼه وټاکي، ترڅو په مارکیټونو کې د لومړنیو توکو او سون موادو قیمت کنټرول او مناسب حد ته راکښته شي.

دا چې اوس هم د تیلو او ګازو انحصار د مخکنیو انحصارګرو په لاس کې دی د ازاد بازار د نوم څخه په استفادې سره او په هر قیمت چې زړه یې وغواړي په بازار کې یې پلوري نو اوسنی ادارې ته پکار ده چې یادې ستونزې ته جدي توجه وکړي.

په مجموع کې ویلای شو چې د تیرې ادارې په پرتله پانګوالو ته ترډیره بریده مصونیت شتون لري او هم اوسنی ادارې ته پکار ده چې د افغان پانګوالو حمایت وکړي، د صادارتو او وارداتو په وړاندې شته خنډونه له منځه یوسي، د پیسوږد لیږد او رالیږد لپاره ورته بانکونه عادي حالت ته راوګرځول شي او د دوی پیسو ته خنډونه جوړ نکړي، بهرنيو پانګوالو ته ډاډ ورکړل شي او په بشپړ ډول ورته د امن فضا قایمه شي.

لینکه مو له ملګرو او دوستانو سره په مختلفو ټولینزو رسنیو کې شیر کړی.

0 Comment

0 Comment