Lal Zazai

هره ورځ له ١٠٠٠ زیاتې د ذغالو ډکې لارۍ پاکستان ته د خوست غلام خان بندر له لارې(د ورځې ١٥٠ موټرو ته اجازه ورکوي اما تر ٥٠٠ موټر هره ورځې هلته ځي)، د پکتیا ډنډ پټان له لارې(په ورځني ډول ٤٠٠ موټر)، پکتېکا له لارې، او د ننګرهار د تورخم له لارې(په ورځني ډول ٦٠٠ موټر) پاکستان ته اوړي.

-----------

د ذغالو صادرات د افغانستان د اقتصاد په ګټه دي،

اول- ا.ا.ا %٢٠ ګمرکي تعرفه اخلي چې په عوایدو مثبته اغېزه لري.

دویم- زرګونو کسانو ته پکې د کار زمېنه مساعده شوې ده.

دریم- ګټه یې هم بېرته په افغانستان کې لګول کېږي.

څلورم- ترټولو مهم دا چې افغانستان د ذغالو زیات کانونه لري او له داخلي تقاضا زیات دي، نو بهرته صادرول یې ښه کار دی ځکه اکثرو هېوادونو د ذغالو پر وارداتو یا مصرف بندیز لګولی دی چې د هوا د ککړوالې لامل ګرځي، نو د صادراتو بندیز یې ښه کار ندی.

پنځم: نه له پاکستان طرف زموږ پر ذغالو محدودیت شته ځکه دوی ته ارزانه خام مواد دي او نه زموږ طرف ته ځکه چې د فابرېکو، راتلونکې محیطي وېره او داخلي تقاضا کموالې له امله اړ یو چې صادر یې کړو.

---------------------

اما هغه وړاندېزونه چې ما لاندې ذکر کړي د هغو په پام کې نېولو سره باید صادرات وکړو.

١- د استخراج طرېقه دې عصري، مېکانېزمه او ماشینري شي. اوس کې تر ډېره په عنعنوي او غیر معیاري ډول استخراج کېږي چې %٣٠ ضایعات ورکوي چې نباید ضایع شي. له بهره دې ماشینري وارد شي او یا بهرنیو پانګوالو ته په کمې فېصدۍ اجازه ورکړل شي چې پانګونه وکړي او له ځان سره ماشینري راوړي. اکثره وخت اصول دا دي چې کله یوه پروژه ختمېږي ماشینري یې باید کوربه هېواد ته پرېښودل شي. دا ډول استخراج زموږ د معدنونو راتلونکې ته خطر پېښوي. سوداګر دې هم ډېره هڅه وکړي چې په لاریو کې یې په منظم ډول ځای پر ځای کړې چې لارې کې ضایعات ونکړي.

٢- اوس یې ښه وخت دی چې ماشینري وارد شي ځکه اوسنۍ تقاضا ممکن وروسته نوي. لامل یې په ټولو بازارونو کې د تېلو او ګازو د بیو لوړوالی دی. د افغانستان ذغالو ته تقاضا ځکه زیاته ده چې هم یې د حرارت درجه لوړه ده او هم ارزانه دي(دره صوف کې یو ټن خاکه(ځخل) ٢٠٠٠ افغانۍ).

٣- داخلي او صادراتي قېمتونه دې وټاکي. کور دننه د ذغالو د بیو د لوړوالې له امله داخلي فابرېکې(خښتو بټیو...) تقرېبا د سقوط تر مرحلې رسیدلي. داخلي مصرف یې %٥٠ کموالی موندلی دی. ځېنو یې فعالیتونه کم کړي، یا تولېدات یې کم کړي، ځېنو یې خپلې چارې ځنډولي او ځېنو مکمل خپلو چارو ته د پای ټکی کېښودلی. دا د دولت مسؤلیت دی چې داخلي مصرف او فابرېکو ته په ټېټه بیه ذغال ورکړي څو له سقوط سره مخ نشي. زموږ شمالي ګاونډیان وګورﺉ چې خپلو خلکو ته تېل ډېر ارزان ورکوي اما چې کله صادرېږي لوړ قېمتونه ورته ټاکي.

٤- پانګوال حمایت کړﺉ څو افغانستان کې پانګونه وکړي. په دغو ذغالو پاکستاني فابرېکې خوشحاله دي او تولېدات یې ورسته پر موږ پلوري که هغه سمنټ دي یا نور. کچېرې موږ په خپلو فابرېکو کې استعمال کړو څو چنده ګټه کوو او ګټه به هم بېرته په افغانستان کې دننه په پانګوالۍ بدلېږي. د دې ترڅنګ هغه توکې چې اوس یې له پاکستان واردوو دلته به په نېمه بیه راته تمامېږي.

٥- د تقاضا مطابق چې اوسمهال پاکستاني سوداګر ډېر علاقمند دي چې افغانستان کې یو څوک پیدا کړي چې تر پولې ورته ذغال ورسوي او برعکس همداسې افغاني پانګوال. دا چې تقاضا لوړه ده، نو د قېمتونو د کنټرول په صورت ګمرکي تعرفه هم لوړولای شﺉ او سوداګر هم خپل قېمتونه لوړولای شي.

٦- زموږ سوداګر دې بهرني شرېکان د لاسه نه ورکوي چې دا مو هر وخت په درد خوري او ورسره خپلې اړېکې تل جاري ساتﺉ.

٧- دولت دې هم ارقام نشروي تراوسه داسې ارقام د خلکو په لاس نشته چې د ورځې څومره عواید دولت ترلاسه کوي. که ارقام ورنکړل شي ولس شک کوي. موږ هره ورځ تر ١٠٠٠ لارۍ اړوو اما د عوایدو ارقام یې نشته. د ګمرکې تعرفې اوسنۍ نرخ %٢٠ ده چې مخکې %٢،٥ و.

٨- د سېمې مافیایي کړۍ او زورواکو مدېریت دې وشي ځکه که داسې خلک حاکمیت ولري، نو دولت ته په کمه اندازه عواید راځي او هم د بازار ډول اخلالوي. مخکې موږ په کلني ډول تر ٥٠٠ ملیون افغانیو عواید درلودل اما که مدېریت شي دا کچه تر ٨ ملیارد افغانیو رسېږي.

٩- په ټولو ١٧ ګمرکاتو مدېریت باید جدي شي چې د قاچاق مخه ونېول شي. اوس هم شکایتونه شته خو چې ما څېړنه وکړه تبلېغات دي.

١٠- ټرانزیټي مشکلات حل کړﺉ څه داخلي او څه نورو هېوادونو ته.

اول- همدا اوس چې له دره صوف کوم ٤٠٠ موټر په ورځني ډول ذغال راځي د سمنګان تر ښاره په لاره کې له زیاتو مشکلاتو او مصارفو سره مخ کېږي او حتی اکثره کانونه مو د لارې د نشتوالې له کبله لاس ناوهلي بند پاتې دي.

دویم- له چین، هند منځنۍ آسیا او نورو اړمنو هېوادونو سره دې ارزانه ټانزیټي لارې جوړې شي. همدا اوس ځېنې سوداګر وایي چې موږ ذغال پاکستان ته اړوو چې ځېنې یې په فابرېکو کې په مصرف رسېږي اما نور یې چین او هند ته انتقالېږي. دا حالت بیا ډېر بد دی ولې زموږ تجارت ته دا زمېنه نه مساعده کېږي چې خپله یې تر هند او چین ورسوي؟ پاکستاني سوداګر ګټه په خپل هېواد کې مصرفوي اما زموږ بېرته په افغانستان کې په پانګونه بدلېږي. د ټرانزیټ په تړونونو دې کار وشي او چین دې تشویق کړي چې سېمه ییز اتصال رامنځته کړي.

لېکوال: Lal Zazai لعل ځاځی

اپریل ٢٢ کال ٢٠٢٢/ ثور(غویی) ٢ کال ١٤٠١

جمعه

وخت ٤:١٩

کابل-افغانستان

0 Comment

0 Comment