اړوند بشپړ بحث

لېکوال: اقتصادي کارپوه ”لعل ځاځی"

Lal Zazai

١- د امرېکا پرېکړه څه ډول وه؟

٢- ولې امرېکا دا ډول پرېکړه وکړه؟

٣- د یادې پرېکړې اهداف کوم دي؟

٤- ایا دا ټولې زموږ کنګل شوې پیسې دي که نورو ځایونو کې هم شته؟

٥- یادې ارزي شتمنۍ د څه لپاره وې؟

٦- د یادو پیسو د اندازې تاریخچه څه ډول دی؟

٧- دا پیسې د خلکو دي او که د طالبانو؟

٨- د یادې پرېکړې اغېزې به کومې وي.

٩- دا پرېکړه واقعا باید همداسې شوې وای؟

١٠- زموږ غبرګون باید څه ډول وي؟

ایا د یادې پرېکړې مخنوۍ کولای شو؟

١١- په کومو شرایطو موږ کولای شو د امرېکا یاده پرېکړه بېرته واخلو؟

١٢- ایا زموږ هڅې به کومې پایلې ولري؟

دا او دې ورته مسایلو باندې لنډ بحث

--------------------------

د امرېکا پرېکړه څه ډول وه؟

١- امرېکا پرېکړه وکړه چې ٣،٥ ملیارده ډالر به د افغانستان بشري ناورین په له منځه وړلو کې ولګوي. یادې پیسې به د ا.ا.ا ته نه ورکول کېږې، بلکې د بسپنې یو مشخص صندوق ته لېږدول کېږې او وروسته د مرستندویه سازمانانو لخوا د بشري ناورین په مهارکولو کې لګول کېږې.

٢- دوهمه برخه پیسې به د سپټمبر یوولسمې پېښې ٣٥٠٠ قربانیانو کورنیو ته ورکول کیږې. هېره دې نوي چې دوهمې برخې پرېکړه په بشپړ ډول نده تایید شوې.

--------------------------

ولې امرېکا دا ډول پرېکړه وکړه؟

١- پر امرېکا د طالبانو، د افغانستان خلکو، نړېوالو هېوادونو، کانګرس غړو، جمهوري پالو او ډېموکراټانو لخوا فشار راوړل شو ترڅو زر د یادو ارزي شتمیو په اړه پرېکړه وکړي.

٢- د ا.ا.ا تراوسه په رسمیت ندی پیژندل شوی د ټولو هېوادونو لخوا او تراوسه د یوې ډلې په نوم پېژندل کېږې.

٣- د ا.ا.ا ١٧ لوړ رتبه چارواکې په تور لیست کې تراوسه شامل دي.

٤- د ملګرو ملتونو سازمان هم د یوې ډلې پنوم تراوسه ورسره تعامل کوي.

٥- امرېکا نغواړي بهرنۍ سیاست/پالیسي یې کوم خطر وویني.

٦- د نړېوالې ټولنې، اروپایي ټولنې او نورو هېوادونو چاروراکې اوس هم کوم مثبت د پام وړ تعامل ندی ښودلی.

٧- د بشر حقوقو د نقص تر عنوان لاندې د مېډیا له لارې د خبرونو نشر

٨- د امرېکا اهدافو ته خطر په افغانستان کې( د اهدافو لپاره یې ملیاردونه ډالر مصرف کړل په تېرو شلو کلونو کې په افغانستان کې)

٩- د امرېکا له حرېفانو سره نسبتا ښه تعامل د ا.ا.ا

١٠- بار بار د سپټمبر قربانیانو د حق غوښتنې وړاندېزونه

١١- کله چې سټمبر کې پر امرېکا برید وشو، نو امرېکا له طالبانو وغوښتل چې د القاعده ډلې مشر اوساما ورته وسپاري اما دوی لدې پرېکړې ډډه وکړه او اوساما یې ورته ونه سپارلو.

نور دلایل هم موجود دي.

---------------------------

د یادې پرېکړې اهداف کوم دي؟

١- په افغانستان کې د بشري ناورین د مهارکولو لپاره باربار ځلې د کنګل شوو پیسو د خلاصېدو غوښتنې وشوې او بلاخره دوی هم تایید کړه چې درې نیم ملیارده ډالر د بشري ناورین د مهار کولو لپاره ولګول شي.

٢- امرېکا غواړي هغو کورنیو ته نیمې پیسې ورکړي چې د سپټمبر په پېښه کې یې د کورنۍ غړي له لاسه ورکړي.

٣- د امرېکا دا پرېکړه یو ډول غچ هم دی چې متاسفانه ملت یې پور پرې کوي.

٤- ترڅو د ا.ا.ا یادو پیسو ته لاس رسی ونلري.

نور دلایل

---------------------------

زموږ ذخایر څومره او چېرته او په کوم ډول دي؟

١- ٧ ملیارده ډالر د امرېکا په Federal Reserve Bank of New York او نړېوالو مالي موسسو لکه RAMP کې دي.

٢- پاتې برخه یې د سویس په سویزرلینډ په بانک کې دي.( Bank for International Settlement)

٣- دا ډول پیسې نغدي ډالر، سره زر، بااعتباره چېکونه، بل بانډ، او نور سوداګریز لېکونه دي. (نغدي ډالر کم دي)

---------------------------

یادې ارزي شتمني د څه لپاره وې؟

١- یادې شتمنۍ د افغانستان ملکیت دی او د مرکزي بانک او د هېواد خزاني زېرمې دي. د افغاني کرنسۍ د ملاتړ لپاره په نړېوالو بانکونو کې ایښې دي تر څو د افغانیو ارزښت پرې وساتل شي.

٢- په سوداګرېزو معاملو خصوصا د وارداتو په بخش کې کارول کېږې.

٣- د تادیاتو بېلانس کس ( Balance of Payment Deficit) د تمویل لپاره ورڅخه استفاده کېږې.

٤- د افغانیو د ارزښت د ثبات لپاره مو بازار ته ډالر لېلام/پمپ/عرضه کول.

٥- د نرخونو ثبات لپاره هم د ډالرو عرضه کېدله.

٦- د سوداګرېزو بانکونو شتمنۍ هم پدې کې شاملې وې او دا اصول دي چې سوداګریز بانکونه یوڅه برخه پیسې له مرکزي بانک سره کېږدي. بانکي سکټور مو اپډیټ پرې ساتلی ؤ.

٧- د دې ارزي ذخایرو پواسطه د افغانستان بانک خپل پولي سیاست کنټرولوي.

٨- دا ارزي شتمنۍ یو ډول بهر کې سرمایه ګذاري هم وه چې هر کال به زیاتېدله.

وغیره دلایل

نوټ: یو ناسم تصور دا وو چې کچېرته دغه پیسې له کنګل حالت ویستل شي نو د کارمندانو معاشاتو تادیه، د پروژو په اجرا، او یا په عادي او انکشافي بودیجې په تمویل کې ولګول شي کوم چې دا مطلق غلط تصور دی. که څه هم یادو پیسو کې د سوداګرېزو بانکونو پیسې هم شته خو د مرکزي بانک له ادرسه اېښودل شوي دي.

---------------------------

د یادو پیسو تاریخچه

له ١٩٦٠ کال کې په لومړي ځل زموږ شتمني ٥٠٦٩٠٨٠٠ ډالره وه. په کال ١٩٧٩ کې ٩٠٠ ملیونه ډالرو ته ورسېده. وروسته یې نزولي حالت غوره کړ او په ١٩٩١ کې ٥٧٦ ملیون ډالرو ته راښکته شوه. خو بلاخره له ٢٠٠٨ څخه تر ٢٠١٥ یو ځل بیا پورته لاړه او له ٢٠١٥ نه وروسته په چټکۍ تر نهه نیم ملیارد ډالرو ورسېده.

---------------------------

یادې پیسې د خلکو دي او که د طالبانو؟

لکه څرنګه چې پورته توضېحات ورکړل شول دا پیسې د مرکزي بانک او د افغانستان د خلکو شتمني ده. په هیڅ صورت په طالبانو پورې اړه نلري، نو باید امرېکا ورته سیاسي پوخ ورنکړي کوم چې مطلق احمقتوب او بدماشي به وي. مرکزي بانک یوه مستقله اداره ده او د دې ادارې له ادرسه پیسې اېښودل شوي دي.

---------------------------

د یادې پرېکړې اغیزې به کومې وي؟

١- د افغانۍ ارزښت به د معمول په څېر د نوساناتو ډک وي او دا نوسانات به لا ډېر شي ترڅو بدیل ونه لټول شي.(بدیل ورسته وړاندیز کوو)

٢- د وارداتو مسله به یو شمېر چلینجونه ولري.

٣- د قېمتونو لوړوالی به موجود وي.

٤- د انفلاسیون د ښکته کېدو احتمالات به کم شي.

٥- د افغانستان بانک به د خپل پولي سیاست په تطبیق کې له ستونزو سره مخ شي.

٦- د TT یا د پیسو انتقال به له خنډونو سره مخ وي.

٧- په مارکېټ کې به د ډالرو تقاضا ته جواب ونشو ویلی.

٨- د بانکي اعتبار بېرته ترلاسه کول به لا ستونزمن شي.

٩- نړېوالې لویې کمپنۍ به په اسانۍ سره زړه ښه نکړي ترڅو په افغانستان کې پانګونه وکړي.

١٠- د مهارجرت د څپې وېره به د معمول په څېر پاتې شي او نړېوالو ته به په یو لوی سرخوږي واوړي.

١١- ترهګرېزو ډلو ته به زمېنه مساعده شي.(که سم مدېریت ونشي)

١٢- افغانستان به نړېوال اعتبار تقرېبا له لاسه ورکړي.

١٣- غیر رسمي اقتصاد به پراختیا ومومي.

١٤- د دولت په عایداتو کې به کموالی راشي.

لسګونه نور چې یادول یې راته خفګان ښکاري اما د لاندې کارونو په ترسره کولو سره کولای شو د یادو اغېزو مخنوﺉ وکړو.

----------------------------

دا پرېکړه واقعا باید همداسې شوې وای؟

نخیر، د پورته توضېحاتو له مخې دا ارزي شتمنۍ د کرسنۍ د ثبات او نورو دلایلو لپاره موږ ذخېره کړي دي او دا تصمیم د بایډن ادارې مطلق احمقانه دی.

---------------------------

زموږ غبرګون باید څه ډول وي؟

دا چې دا د افغانستان د خلکو پیسې دي نو باید مطلق غبرګون وښودل شي او په داخل او خارج د هېواد کې د دې احمقانه پرېکړې مخه ونېول شي.

---------------------------

د دغه پرېکړې مخنوۍ کولای شو؟

کچېرته نړېوالې ټولنې، ملګرو ملتونو او نورو ټولو هېوادونو، ادارو او سازمانونونه ته قناعت ورکړو نو کولای شو بېرته یاد ارزي ذخایر ترلاسه کړو.

---------------------------

په کوو شرایطو یاده پرېکړه بېرته اخیستلی شو؟

١- پوهنتونونه او ښوونځي دې د نجونو پر مخ خلاص شي.(حل مسله)

٢- د بشر حقوقو رعایت دې وشي.( په ټېټه سطحه یوڅه مشکلات شته)

٣- ښځو ته د کار او د رهبرۍ په کچه اجازه ورکړل شي.(دا ستونزه تراوسه پاتې ده)

٤- د افغانستان له خاورې دې خطر نوي متوجه(خپله امرېکا ترورېزم ته لاره هواره کړه).

٥- د نړېوالو مشروع غوښتنې دې ټولې ومني.(نورو برخو کې هم لږ تعامل په کار دی ځکه بلاعوضه مرستې څوک نکوي)

٦- د عمومي بښنې په وعده دې کلک ودریږې.( په ټېټه سطحه پوهاوی کم دی)

٧- داخلي مشروعیت دې ترلاسه کړي.(ستونزې شته)

٨- بهرنۍ مشروعیت دې ترلاسه کړي.(ډېر څه کول پکار دي)

دا ټول هغه څه وو چې بېرته مرستې هم اخیستلی شو او پیسې به هم بېرته راکول کېږې.

===========

اقتصادي کارپوه لعل ځاځی

فبروری ١٢ کال ٢٠٢٢/ دلو ٢٣ کال ١٤٠٠

شنبه

وخت ١٠:١٣ سهار

کابل-افغانستان

0 Comment

Related Articles

Related Articles

0 Comment