د نړېوال بانک لخوا د ورستۍ پرېکړې ګټې، اهداف او پر وړاندې یې زموږ مسؤلیتونه.

پدغه لېکنه کې په لاندې مسایلو بحث شوی:

١- د یادې پرېکړې وضاحت

٢- زموږ لپاره یې ګټې

٣- د یادې پرېکړې سیاسي اهداف

٤- زموږ لپاره رامنځته شوي فرصتونه

٥- د ا.ا.ا مسؤلیتونه

٦- د ا.ا.ا اولویتونه

----------

نړېوال بانک د ٨ ملیارد ډالرو په ارزښت د جمهوریت په دوره کې ٧٥٠٠ پروژې تمویل کولې چې یو ملیون ١٠٠٠٠٠٠ کسان پکې په کار بوخت و او د دغو پروژو ٥٠٠ یې بشپړې شوې خو باقي پروژې بندې شوې. د یادو پروژو څخه اوسمهال په دریو برخو کې د ٤٥٠ ملیون ډالرو په ارزښت بېرته پیلوي(زراعت، روغتیا او د کورنیو لومړني ضرورتونه). هېره دې نوي چې یاد ګام یې وړاندې اخېستلو خو د نجونو د ښونیزو مرکزونو په بندېدو سره یې بېرته پرېکړه واخېسته. اوس بیا تازه یې دا خبر ورکړ خو د ١٥٠ ملیون ډالرو په ارزښت به د ښونېزو برخو پروژې بندې وي. هېره دي نوي چې یاد بانک مخکې هم په افغانستان کې د ٢٠٠٢ کال راهېسې ٥,٣ ملیارد ډالرو په ارزښت لګښتونه په بیارغونې او پرمختیایي برخو کې ترسره کړي دي. د یاد بانک بنسټیز اهداف د فقر له منځه وړل، د پرمختیایي پروژو مالي ملاتړ، او په عموما کې د وروسته پاتې او مخ پر ودې هېوادونو اقتصادي مشکلاتو ته لاس رسۍ ترلاسه کول دي. تېر کال په سپټمبر کې یې هم د ٢٨٠ ملیون ډالر د ای ار ټي اف صندوق نه افغانستان ته ورکړل. مارچ کې یې هم د ١ ملیارد ډالرو ژمنه وکړه.

----------

زموږ لپاره یې ګټې

١- د کاري فرصتونو اېجاد(اوسط ډول ٥٦٠٠٠ کسانو ته او کچېرې پاتې نورې پروژې هم تمویلوي، نو ٩٣٠٠٠٠ کسان به په کار بوخت کېږي.) یوازې د نړېوال بانک پروژې!

٢- د خلکو د پېر(خرید) قدرت لوړول: زموږ اوسنۍ د بازار اساسي ستونزه د خلکو لخوا د تقاضا نشتوالی دی. د دې مشکل حلول مثبت خبرونه له ځان سره لري.

٣- د اقتصادي چرخش په فعالولو کې زیاته مرسته کول: کله چې د پېر قدرت زیات شو، نو د هر ډول کاروبار چارې بېرته په عادي ډول پیلېږي.

٤- د زراعت په مېکانیزمه کولو کې رغنده رول لوبول: دا چې افغانستان یو زراعتي هېواد دی اما په عنعنوي ډول تر ډېره برېده پر مخ ځي. د نړېوال بانک حمایت یې modernize(عصري) کولای شي.

٥- د فقر (poverty) سره مبارزه او په کچه کې یې کموالی راوستل: د یاد بانک اساسي هدف په هغهو هېوادونو کې چې د سړي سر عاید یې لوړ دي، یا په بله اصطلاح وروسته او پاتې او یا د ودې په حال کې دي مالي تمویل ترسره کوي.

٦- د اقتصادي ودې(economic growth) مثبت خواته تلل. اوسمهال موږ په منفي (%٢٠،٠٨-) کې قرار لرو.

٧- د نړېوال بانک (WB) د متوقف شوو پروژو کارونه پېلېدلو ته یو ښه پیل: نړېوال بانک د جمهوریت په دوره کې ٧٥٠٠ پروژې تمویل کولې چې ٥٠٠ پروژې یې بشپړې شوې اما پاتې ٧٠٠٠ پروژې نېم کاره پاتې شوې. دا ګام کچېرته د ا.ا.ا په یو لوی فرصت بدل کړي او هرډول زمېنه ورته مساعده کوي، نو لرې نده چې پاتې ٧٠٠٠ پروژې هم پیل شي چې د ټولو ٧٥٠٠ پروژو ارزښت ٨ ملیارده ډالر کېږي. د دغه ګام په اخېستلو سره به په اقتصادي ډګر ښه والی رامنځته او ١ ملیون کسان به بېرته په په کار مصروف شي.

٨- د خارجي سرمایه ګذارانو لپاره د تشویق مهم قدم اخېستل: یاد بانک نړېوالو پانګوالو ته د بېمې مشخصه ځانګړې اداره(مېګا) لري چې اوسمهال د افغانستان لپاره متوقف ده. لدې کار سره د دې زیات احتمال شتون لري چې خپل فعالیتونه د افغانستان لپاره له سره پیل کړي. دا اداره به د خارجي پانګونې په جذب کې ډېره لویه او مهمه ونډه ولوبوي.

٩- نورو نړېوالو مهمو هېوادونو، بانکونو او مرستندویه ادارو لپاره د مثبت سېګنل ښودلو یو ښه پړاو چې ممکن نورې ادارې هم چې اوسمهال کارونه یې متوقف دي او زیاتې پروژې یې په افغانستان کې تمویل(مالي ملاتړ) کولې بېرته خپل فعالیتونه پیل کړي. یعنې دا یو مثبت پیغام د همدې ادارو لپاره دی. ښه مثال یې د آسیا پراختیاي بانک یا ADB دی چې دلته یې په افغانستان کې زیاتې پروژې تر کار لاندې نېولې وي. د پیسو نړېوال صندوق (IMF) یې بل مثال ښودلای شو چې لدې ګام به مثبته انګېزه واخلي.

١٠- د داخلي ناخالصو تولېداتو(GDP) کموالی چې نړېوال بانک ویلي و چې د کال تر اخېره ممکن تر %٣٤ کموالی پکې راشي بېرته به د یاد بانک د چارو په پیلېدو سره یاده کچه لوړه شي.

--------------------

د یادې پرېکړې سیاسي اهداف او زموږ لپاره فرصتونه

١- د یاد بانک مالي ملاتړ کوونکې چې امرېکا یې په سر کې قرار لري(د بانک ریس امریکایي دی، د یاد بانک %١٦ رایې په خپل واک کې لري چې ٧٤٠٠٠ کېږي او زموږ رایې بیا ٧٠٠ دي) د دوی ملاتړي جاپان، فرانسه او نور غربي هېوادونه دا ښایي چې له سیاسي اهدافو څخه خالي پرېکړه نده ځکه دوی تر ډېره برېده بلاعوضه مرسته نکوي حتمن تر شاه یې یو شمیر مشخص اهداف تعقیب کېږي.

٢- دا چې چین له ا.ا.ا سره زیاته راشه درشه لري او غواړي په افغانستان کې په مختلفو برخو کې پانګونه وکړي، نو امرېکا هم دې ته اجازه نه ورکوي چې سېمه دې چین تر نفوذ لاندې راشي او حتمن دوی هم د مثبت سېګنل ښودلو ته رادانګي چې دا زموږ لپاره یو لوی فرصت دی اما که ترې سمه استفاده وکړو او مدېریت یې کړای شو.

٣- د چین هېواد زیربنایي بانک چې د یو ټریلیون پانګې درلودونکی دی او زیاته برخه یې هم چین تشکیلوي اوسمهال له نړېوال بانک سره د رقابت په حال کې ده چې دا خپله یو فرصت او په عین حال کې یو شمېر مداخلو ته لاره هواروي. خو دا چاره هم فرصت بللای شو.

٤- ډېره هڅه دې وشي څو یاده ژمنه زر عملي کړي.

٥- دا چې نړېوال بانک د امرېکا او غرب تر نفوذ لاندې ده، نو د یادې پرېکړې یو عمده هدف د ا.ا.ا چارواکې دې ته هڅول دي څو په خپلو ژمنو وفاه وکړي.

فرصت: د دې برخې فرصت بیا دا دی چې زموږ لپاره د غرب یو ډول د باور فضا رامنځته کولو پیلامه ده.

--------------------

زموږ حکومت ا.ا.ا ته څه کول پکار دي؟

١- د نړېوال بانک دې پرېکړې ته تود هرکلی پکار ده ځکه دا نورو پروژو، تمویلي ادارو او بهرنیو پانګوالو ته د ډاډ وړ فضا د رامنځته کول لپاره د شین څراغ ښودل دي.

٢- تر ډېره برېده باید دا هڅه کور دننه، بهر او هېوادونه وکړي چې نړېوال بانک ته ووایي چې تاسو خپلې چاري سیاسي او نظامي کوﺉ مه. ممکن دا کار سخت وي خو حللاره یې هرڅه په فرصت اړول دي څو افغانستان پکې خپلو ګټو ته زیاتوالی ورکړي.

٣- رامنځته شوي رقابتونه په فرصتونو بدل کړي او خپلې ګټې پکې محفوظ او زیاتې کړي. دوی همیش قاتل رقابت کارولی. د امریکا د لاسه تېر دولت کې افغانستان د مصنوعي سیاست او مصنوعي او کاذب اقتصاد درلود. منظم او مسلکي مدېریت رامنځته کول هر کار شونې کولای شي. ا.ا.ا دې هم مسلکي کسان په هرځای کې په دندو وګوماري.

٤- خنډ په فرصت بدلول او له فرصت سالمه او سمه استفاده: تېر حکومت چارواکو ونشو کولای د فساد، ناامني، سېمه ییزو او نورو هېوادونو د مداخلې له وجې له یادو فرصتونو سهولتونو استفاده وکړي. تر ١٤٠ ملیارد ډالر پیسې راغلې اما کومه دي؟ د جمهوریت په سقوط سره صفري نقطې ته راغلو.

٥- د مرستو د جذب ترڅنګ داخلي صنعت او تولېداتو ته ډېره توجه ولرو څو د نورو له نفوذ ځان خلاص کړو او خپله ځان بسیاینې ته ورسېږو.

٦- د مرستو موثریت رامنځته کول: لومړۍ خو دا چې د نړېوالو پالیسي اوسمهال غلطه ده. په خپله یې توضېع کوي چې مصارف یې هم زیات دي او د کنټرول لپاره هم ځواب ویونکې اداره نشته. باید ا.ا.ا ډېره هڅه وکړي چې د مرستو د توضېع پروسه په خپله غاړه واخلي او نړېوالو ته د یو جامع مېکانېزم په وړاندې کولو سره دا قناعت ورکړل شي. کچېرې مرستې همدا ډول دوام ولري مثبتې پایلې نشي درلودلای.

٧- اولویتونه تغیر کړﺉ. په کوچنیو مسایلو پسې مه ګرزﺉ چې ږېره پرېږده، نېکټایي لرې کړه... ستاسو مهم مسولیتونه او اولویتونه د داخلي مشروعیت ترلاسه کول، هېواد له اقتصادي انزوا لرې کول، رسمیت پېژندنه، د بانکي محدودیتونو له منځه وړل، د ټول ګډونه حکومت جوړول، د نجونو تعلیمي مرکزونو پرانېستل، له نړېوالو سره ښې اړېکې پالل، د بهرني سیاست توازن ساتل، د داخلي او بهرنیو پانګوالو تشویق، هڅونه، حمایت او د مصونیت تضمین او هرډول زمېنه مساعده کول او نور دي.

شیر یې هم کړﺉ درسره!

لېکوال: Lal Zazai لعل ځاځی

اپریل ٢١ کال ٢٠٢٢/ ثور(غویی) ١ کال ١٤٠١

پنجشنبه

وخت ٩:٢٠ سهار

کابل-افغانستان

0 Comment

Related Articles

Related Articles

0 Comment